IV Nowotarskie Zimowe Zawody Balonowe o Puchar PCD SALAMI
resetpowiększdrukuj

A w Kolibie kurzą.

2013-11-14 //Wstecz
A w Kolibie kurzą.W zbiorach Koliby zachowały się 134 fajki, z których najstarsza pochodzi z 1886 r. W liczbie tej ujętych jest pięć fajek pochodzenia słowackiego i jedna huculska.Fajki na wystawie są prezentowane obok szeregu akcesoriów fajczarskich: przetyczek, krajalnic do tytoniu, miechurów, czyli skórzanych worków do jego przechowywania, krzesiw, pudełek na zapałki. Można także oglądać warsztaty i narzędzia służące do wyrobu fajek.  W zakopiańskiej willi Koliba otwarta jest wystawa, na której prezentowany jest bogaty zbiór ręcznie wykonanych i misternie zdobionych fajek, pochodzących z XIX i początku XX wieku.

Muzeum Stylu Zakopiańskiego, to willa, która  początkowo powstała, z przeznaczeniem na  prostą góralska chatę dla ziemianina z Podola - Zygmunta Gnatowskiego, który pierwotnie chciał umieścić w niej swoje zbiory etnograficzne.

Był rok 1891, gdy powstały szkice późniejszej Koliby, (wg słownika j.polskiego- to miejsce schronienia w górach, zwłaszcza szałas pasterski; koleba). Została ona zbudowana przez miejscowych mistrzów ciesielki-górali i to pod nadzorem samego Stanisława Witkiewicza, w stylu później nazwanym od nazwiska mistrza. W latach 1892–1893 przy ul. Kościeliskiej ostatecznie powstał jednak większy niż pierwotnie zakładano obiekt. Od 4 grudnia 1993 w willi Koliba mieści się Muzeum Stylu Zakopiańskiego im. Stanisława Witkiewicza stanowiąc część Muzeum Tatrzańskiego.Tu też mają miejsce ciekawe wystawy, promujące kulturę Podhalan, ukazujące bogatą historiografię etniczną zamieszkującego ten rejon ludu, wywodzącego się z Wołoszan.

Gdy w roku 1340 Król Kazimierz Wielki zajął Księstwo Halickie wojewodowie wołoscy zobowiązani byli uznać króla polskiego za zwierzchnika. Od tego czasu stosunki wzajemne Polski z Wołoszą trwały do końca istnienia I Rzeczypospolitej. Całą przestrzeń od Dniestru do dolnego Dunaju Polacy nazywali Wołoszczyzną lub Wołoszą, stamtąd też wędrowały ku nam kolejne zastępy szczepów wołoskich. Podstawowym ich zajęciem było pasterstwo. Prowadzili ze sobą swoje stada owiec idąc całym łukiem Karpat aż po Morawy, zasiedlając kolejno sprzyjające wypasowi stoki gór i wprowadzając tam gospodarkę szałaszniczą, która w następnych latach stała się powszechna również wśród dołączających do nich chłopów, których duży procent stanowili Ci co zbiegli z ziem, gdzie dopiekła im feudalna forma gospodarki.Leżące odłogiem tereny zdawały się być dobrym miejscem.

Przyniesiona przez Wołoszan kultura rolna polegała zasadniczo na utrzymywaniu dużych stad zwierząt w okresie lata na wyżynnych i górskich pastwiskach poza obszarem wsi. Na tych pastwiskach zwanych halami polanami i cerhlami poszczególni właściciele drobnych stad łączyli je w jeden „kierdel”. Wypas taki trwał od maja do końca września. 

Gdy popatrzymy na stare obrazy z drugiej połowy XIX wieku czy na dawne rodzinne fotografie, to zauważymy, że góral ten podhalański ma zazwyczaj  fajkę w ustach ewentualnie w dłoni.Dawniej fajki obrzędowo palono"na szałasie". Baca wówczas kilka razy dziennie rozpalał fajkę, która zwyczajowo krążyła między juhasami, a nawet w tym zwyczaju nie pomijano kilkuletnich honielników - jak nazywano zwyczajowo młodych pomocników juhasów.

Fakt faktem, że góral z fajką nie rozstawał się prawie nigdy. Była mu towarzyszką i podczas pracy, w trakcie podróży ale i krótkiej chwili relaksu. Byla ona nieodzownym atrybutem górskich przewodników, budowniczych,  a nawet, co ciekawe i charakterystyczne,jeszcze do połowy XX wieku, po śmierci góralowi do trumny obok ciupagi wkładano fajkę.

O fajkach, tych  mosiężnych, na Podhalu wiadomo tyle, że pojawiły się na gdzieś na początku XIX wieku. Zachowane, archiwalne teksty informują,że fajki wytwarzano początkowo we wsi Zubsuche, a później w Dzianiszu, Ratułowie i na Olczy. Stąd docierały  na Orawę, Spisz i do wsi gorczańskich -na północ od Nowego Targu. 
Te z przełomu XIX i XX wieku były bardzo misternie wykonane, posiadały ornamenty geometryczne ale i roślinne i z motywami zwierzęcymi. 
Na wystawie jest fajka ozdobiona motywem dwugłowego orła, co miało nawiązywać do godła byłej monarchii austriackiej.

Popularność fajki bierze się stąd, że tytoń na Podhalu znany i popularny był już w pierwszej połowie XVIII wieku. Dużą wiedzę na ten temat dają archiwa grodzkich i gminnych organów ścigania,liczne dokumenty spraw sądowych o kradzież tytoniu i jego przemyt przez granicę galicyjsko-węgierską mają swoją symboliczną wymowę.

Tak popularny jak byśmy go dziś nazwali gadżet powodował, że zapotrzebowanie na fajkę zaspokajały całe klany fajkarzy.

Nieodzownym atrybutem juhasa, bacy stała się zatem fajka. Atrybut mężczyzny, a ta góralska była przede wszystkim ratułowska. Te pierwsze spotykane na Podhalu fajki pochodziły podobnie jak tytoń z południowej strony Tatr, szybko jednak wyrób fajek został opanowany przez zdolnych, miejscowych górali. Za centrum podhalańskiego fajczarstwa uchodzi wieś Ratułów, w której tradycje wyrobu fajek przetrwały w kilku rodzinach do okresu II połowy XX w. Fajki ratułowskie wyrabiano z gliny, drewna jodłowego lub jałowcowego i metalu, np. srebra, a także z popularnych stopów metali: mosiądzu lub alpagi, czyli tzw. bakwunu. Wyrób fajek to szczegółowy rytuał, którego zachowanie i przestrzeganie było niezbędnym dla uzyskania pożądanego efektu.

Wystawa zatytułowana gwarowo "Fajecke kuryłbyk..."opowiada o bardzo popularnym onegdaj na Podhalu artystycznym rzemiośle, które obecnie niestety zupełnie zanikło. Jej założeniem jest przypomnienie nam o tej zapomnianej już sztuce.

Opracowano na podstawie doniesień prasowych i zasobów Muzeum Tatrzańskiego.
JG


Plakat wystawy. Z archiwum.
Rozkład jazdy


Noclegi

Willa CzarniakówkaWilla Czarniakówka
Zakopane / Nocleg
Pensjonat Willa Czarniakówka znajduje się w centrum Zakopanego
Hotel Nawigator***.Hotel Nawigator***.
Szczawnica / Nocleg i Restauracja
Hotel Nawigator*** to komfortowy obiekt wypoczynkowo-konferencyjny.
PENSJONAT BORUTAPENSJONAT BORUTA
Zakopane / Nocleg
Pensjonat Boruta położony jest w centrum Zakopanego.
Restauracje

Pensjonat Pizzeria AmicusPensjonat Pizzeria Amicus
Zakopane / Nocleg i Restauracja
Amicus położony jest w spokojnej okolicy, w sąsiedztwie popularnych szlaków.
Jazz BarJazz Bar
Szczawnica / Restauracja
Dworek Gościnny w Szczawnicy oferuje restaurację Jazz Bar.
Koci ZamekKoci Zamek
Szczawnica / Restauracja
W podziemiach "Kociego Zamku" urządzono restaurację, gdzie w miłej atmosferz

Warto przeczytać

E-kartki góry