IV Nowotarskie Zimowe Zawody Balonowe o Puchar PCD SALAMI
resetpowiększdrukuj

Jak góralska śleboda podsycała marzenie o niepodległości

2015-11-10 //Wstecz
Jak góralska śleboda podsycała marzenie o niepodległościDo obecnej górskiej stolicy Polski prześladowani w innych zaborach za niepodległościowe dążenia inteligenci polscy zjeżdżali i dodatkowo podsycani góralską ślebodą-działali.

Górale zazwyczaj kojarzą nam się z wypoczynkiem, turystyką w górach. Ten wizerunek przylgnął do mieszkańców regionu już dawno, bowiem turystyka na tym terenie zaczęła na dobre rozwijać się z początkiem XX stulecia.

Podhale 
 

Mało kto z odwiedzających współcześnie nasze góry czy to latem, czy to zimą wie, że górską stolicę Polski upatrzyli sobie za miejsce do swobodnego w miarę działania ówcześnie prześladowani za niepodległościowe dążenia inteligenci polscy zjeżdżający tu ze wszystkich zaborów, którzy znajdowali te krótkie chwile wytchnienia właśnie w Zakopanem, gdzie mogli swobodnie i bez obawy o prowokację debatować i tworzyć manifesty.

Rabka Zdrój 
Na długo przed odzyskaniem niepodległości przez nasz kraj, który rozdrapany przez zaborców czekał swojej dziejowej chwili, górale jako gospodarze tych ziem zaszczepili pierwiastek wolności u tych, którzy na jej brak bardzo cierpieli, i o której tak marzyli i później z wielkim powodzeniem o nią walczyli.

Ta turystyczna miejscowość kryje zapewne niejedną mało znana do tego ale i ciekawą historię związaną z polskim ruchem niepodległościowym. I chociaż zakopana pośród gór, zamieszkana była przez odmiennych w obyczajach i nieco w mowie-górali, to sercem zawsze była przy Polsce. Czy to Kołłątaj i Goszczyński tworzący w Łopusznej, czy też zbuntowani chłopi podczas chochołowskiej ruchawki, a także liczni pomocnicy, co z narażeniem życia pomagali przekraczać ówczesne granice państw zaborczych wszelkiej maści kurierom, posłańcom, delegatom, którzy i wieźli broń a także literaturę i pieniądze dla szykujących się polskich powstań, to zawsze spotykali się z sympatią i wsparciem mieszkańców górskich miast i wsi.

Zakopane 
 

Czemu właśnie tu? Otóż Galicja, w tym Podhale z czasów jeszcze sprzed wybuchu Wielkiej Wojny - była miejscem o dużej autonomii, która w zaborach rosyjskim, czy pruskim były wręcz nie do pomyślenia. Szalejące poznańskiem tzw. rugi pruskie a w Kongresówce bezwzględny proces rusyfikacyjny skutecznie utrudniały działalność ukierunkowaną na szerzenie myśli niepodległościowych wśród Polaków. Kolejne nieudane powstania tylko zaostrzały reżim a wywózki na Sybir i więzienia były na porządku dziennym.

 Zakopane

Pośród gór, z dala od wielkich tego świata, w zagubionej pośród bezkresnych górskich lasów osadzie innego wymiaru nabierały wspomnienia o takich patriotycznych wydarzeniach jak chociażby Konstytucja 3 Maja czy Insurekcja Kościuszkowska. Już od XIXw. zaczyna sią tworzyć mit Zakopanego, przeobrażającego się z typowej wioski góralskiej w całkiem prężne turystyczne miasteczko, do którego pielgrzymowali tacy jak-dr. Tytus Chałubiński, który poza tym , że ratował ludzi od epidemii cholery, to jeszcze propagował wśród coraz liczniej odwiedzających Podhale inteligentów, tzw. "wycieczki bez programu" w Tatry. Idący za przykładem jego i jemu podobnych, z nizinnej Polski ale i z Krakowa, Lwowa jechali ludzie światli, oczytani, którzy w górskich ostępach oddychali prawdziwie świeżym powietrzem pełnym wolnościowych idei. To właśnie te wyprawy zaowocowały powstaniem zawodu przewodnika tatrzańskiego, bo „panowie” z nizin potrzebowali kogoś, kto ich bezpiecznie po Tatrach oprowadzi . Tak więc tatrzańscy zbóje z czasem przerodzili się w przewodników.
 
Grób Bronisława Czecha na Pęksowym Brzyzku-Zakopane 
 

Takie wyprawy to również sprzyjająca atmosfera do licznych spotkań, dyskusji na temat odrodzenia Rzeczpospolitej i co ważne bez obawy o podsłuchanie i aresztowanie oraz zesłanie.


Takim toczonym pod tatrzańskim niebem debatom niewątpliwie sprzyjał też duch wolności, z którego górale, jako mieszkańcy gór słynęli. Wyjeżdżający stąd przybysze z innych części zniewolonej Polski wywozili ze sobą zyskujące z czasem na znaczeniu powiedzenie, jakie przylgnęło do mieszkańców Podhala, że są oni nosicielami i krzewicielami przyrodzonej im naturalnej ślebody- wolności - tak dla wielu gdzie indziej niedostępnej. Tam gdzie hasło wolność wysysane jest z mlekiem, z piersi matki, tam też rodziła się legenda góralszczyzny, jako ośrodka wolnościowych dążeń Polski, gdzie szlachetne i światłe umysły rodziły pomysły na sposoby zerwania kajdan z rąk i nóg.

Grób St.Witkiewicza-Zakopane 

Takim niekwestionowanym symbolem tejże działalności był historyczny a może nawet legendarny twórca Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego - Mariusz Zaruski, który był bodaj najbardziej znanym i utożsamianym z Podhalem orędownikiem wolnej Polski. Odkąd zjawił się w 1904r. w Zakopanem, to stał się wielkim orędownikiem rozwoju turystyki i sportów zimowych na Podhalu. Co ważne, to z osobą gen. Zaruskiego, który poza tym, że tworzył TOPR- łączy się jeszcze legenda Legionów i zwycięska kampania polsko-bolszewicka, a także zdobycie Wilna.

Swój znaczący udział w krwawych bojach toczonych na wielu polach bitew podczas wielu kampanii tej strasznej wojny mieli też wywodzący się z Podhala tak spośród prostych górali jak i lokalnych właścicieli dworów, m.in. Kołodziejskich z Ochotnicy czy Lgockich z Łopusznej- żołnierze CK armii ale i Ci z formowanych przy austro-węgierskiej armii Legionach Polskich. Tak też np. narodził się 1.pułk strzelców podhalańskich. Nie skąd indziej ale z Podhala, a dokładniej z Białego Dunajca wywodzi się charyzmatyczny dowódca polskich formacji górskich - gen. Andrzej Galica.


Walka o kształt Rzeczpospolitej toczyła się na wszystkich granicach odradzanego państwa. Górale toczyli boje z sąsiadem -Czechosłowacją o Zaolzie i Śląsk Cieszyński. Położyło się to cieniem na późniejsze nasze wzajemne dobre sąsiedztwo, co doprowadziło do tragicznych decyzji z 1938r., czy polsko-słowackie starcia graniczne na Orawie z 1945r.

 


Radość z odzyskanej niepodległości, ale i świadomość wielkiego wkładu w to dzieło pozwoliło urosnąć Zakopanemu do miana "polskiego pępka świata". Całkiem zasłużenie i ta sława jak, i duch wolnościowy sprawiły, że niejeden polski twórca za sprawą weny, która tu wielu szczodrze raczyła, tworzyli w okresie międzywojnia. A lista ich jest dość długa i wspomnijmy chociażby o takich jak: Rafał Malczewski, Stanisław Ignacy Witkiewicz, Karol Stryjeński, Zofia Stryjeńska.

Jak z czasem zwykło się mawiać, że jak kogoś z nich nie ma w Warszawie, to na pewno jest w Zakopanem.

Gorce-Podhale 

Wielkie czyny bohaterskich przewodników górskich, nie mniej pięknie wpisują się w całą długą listę heroicznych dokonań tych, którzy w latach okupacji narażając swoje życie skutecznie przerzucali przez granicę ludzi, sprzęt, pieniądze, co pozwalało skutecznie toczyć nierówny bój także w innych częściach okupowanego kraju. Bez tej więzi z resztą Europy nie byłoby tak chwalebnej karty w polskiej historii, jaką jest wielopoziomowa walka z okupantem podczas II Wojny Światowej.

Gorce-Podhale 

Ten południowy skrawek Polski był pożądany nie tylko przez III Rzeszę ale i również przez kolaborujący z Niemcami rząd księdza Tiso, przywódcy proniemieckiej Słowacji. We władanie Słowaków dostała się ta niewielka ale jednak część państwa polskiego, jak cały przedwojenny Spisz i Orawa. Tak jak układ Ribbentrop Mołotow tak mało jednak znany układ Ribbentrop-Cermak dokumentowały ten drapieżczy charakter obu naszych sąsiadów. Nasi słowaccy pobratymcy nierzadko dopuszczali się względem ludności polskiej aktów nikczemnych, a w tym szczególnie wyróżniała się faszystowska Hlinkowa Garda.

 Pieniny

Te ciemne karty naszej wspólnej historii rozświetla jednak i obopólna, okupiona krwią i życiem współpraca jaka zaistniała po upadku Czechosłowacji , gdy powołano czesko- słowacki legion, który walczył u boku Wojska Polskiego w obronie Rzeczpospolitej.

Specyfika chłopa rodem z Podhala, zawsze dumnego, przywiązanego do tradycji i wolności, odwołującego się w swoich sporach z administracją na dawne królewskie pochodzenie nadanych im przywilejów rodem z I Rzeczpospolitej ściśle odzwierciedla się w tym zawołaniu z gór:

Jo cłek wolny i ślebodny

 



     
O wielu atrakcjach z gór dowiesz się czytając nasze artykuły:    

Podhale Przewodnik

Podhale Noclegi

Podhale Restauracje

Góry zdjęcia

 

Liczymy na Państwa fotografie z Waszych wojaży po górach. 
 
                                                                                      
                                                                                                Polecamy lekturę tekstów o Pieninach i Podhalu 
 
Jacek Grzesiak


Rozkład jazdy


Noclegi

U ZiomkaU Ziomka
Murzasichle / Nocleg
Zapraszamy serdecznie do naszego ośrodka położonego wśród malowniczych Tatr.
Hotel Góralski RajHotel Góralski Raj
Nowy Targ / Nocleg
Hotel został wybudowany w 2004 roku w wysuniętym na północ zakątku Nowego Ta
Villa Toscana Bed&BreakfastVilla Toscana Bed&Breakfast
Murzasichle / Nocleg i Restauracja
To jedyne miejsce na Podhalu, które zabierze Cię swoim wystrojem ...
Restauracje

Karczma Litworowy StawKarczma Litworowy Staw
Białka Tatrzańska / Restauracja
Oferujemy potrawy kuchni góralskiej i polskiej.
Hotel LiptakówkaHotel Liptakówka
Białka Tatrzańska / Nocleg i Restauracja
Mamy zaszczyt zaprosić Państwa komfortowego Hotelu Liptakówka.
Grill w Stadninie Koni RAJD.Grill w Stadninie Koni RAJD.
Szczawnica / Restauracja
W malowniczych Jaworkach znajduje się Stadnina Koni RAJD.

Warto przeczytać

E-kartki góry