IV Nowotarskie Zimowe Zawody Balonowe o Puchar PCD SALAMI
resetpowiększdrukuj

Górskim szlakiem tych co na zbój szli

2015-10-12 //Wstecz
Górskim szlakiem tych co na zbój szliNiejeden dzisiejszy gospodarz ma w rodzie kogoś, kogo nazwiemy dziś zbójem. Czasem była to profesja na stałe, czasem na pół etatu ale zawsze na akord. Oprócz dochodu można było też zwiedzić nieco świat ale również stracić wolność lub życie.

Nasza piękna podhalańska gleba jest niestety kamienista i mało płodna przez co nie gwarantowała odpowiednich dla potrzeb tu żyjących zbiorów, a że lata w górach są do tego krótkie a pogoda najczęściej chłodna i deszczowa, to i lud tu żyjący klepał odwieczną biedę potęgowaną jeszcze chciwością szlachty. Dlatego część mieszkańców dzisiejszego Podtatrza znalazła inny sposób na dorobienie sobie do kosztów utrzymania. Na wiosnę, kiedy stada owiec były wypędzone na wysokogórskie pastwiska, tworzyli oni różne bandy i wyprawiali się na, w ich mniemaniu, mlekiem i miodem płynący Liptów, aby tam łupić bezbronne wioski. Takim oryginalnym sygnałem do wyprawy był dla podhalańskich zbójów dym z watry, rozpalanego przez przywódcę -harnasia pod wierzchołkiem Osobitej - góry na Orawie nad Kotliną Orawicką, doskonale będącej widoczną z całego Podhala. Jesienią natomiast niegdysiejsi zbójnicy wracali do swoich zagród, odbierali swoją trzodę i wiedli bogobojny jak na górali przystało tryb życia aż do następnej wiosny. Jak wielu Podhalan należało do band zbójeckich kroniki nie ujawniają. Część z nich robiła to co roku, inni co kilka lat, a jeszcze inni okazjonalnie - na kilka tygodni, by potem z pełną kiesą wrócić na łono rodziny. Taka ówczesna forma emigracji zarobkowej.

 Podhale

Nie od dziś wyobraźnię przybywających w Tatry najbardziej poruszały opowieści o okrutnych zbójnikach, o przystojnych harnasiach i ich ukrytych skarbach, których strzegą złe duchy, ale też o poszukiwaczach tych skarbów oraz o napadach zbójników na szałasy, kupców i podróżnych. Szczególną sławą u mieszkańców gór cieszył się Janosik, którego mit tego co odbierał bogatym a dawał biednym trwa po dziś dzień, jego wizerunki zwiedzający mogli oglądać na obrazkach na szkle, wiszących na ścianach w karczmach i w chałupach góralskich a bajań o nim było co niemiara.

 Podhale

Wraz z postępującym zaludnieniem dzisiejszego Podhala i sąsiednich regionów rosły dysproporcje majątkowe zamieszkujących te ziemie ludzi. Narastający wyzysk, liczne wojny, które skutkowały przemarszem wojsk oraz ciężkie warunki klimatyczne sprawiały, że u mieszkańców regionu karpackiego narastały tendencje buntownicze. Ludzie, którzy z różnych przyczyn znaleźli się na marginesie społeczeństw, w których dotąd żyli, bo albo kradli by przeżyć lub uciekali przed poborem do armii, organizowali się w grupy zbójeckie, które operowały na całym obszarze Karpat.

Podhale 

Teraz te zamierzchłe czasy to już historia , nadal jednak w obyczajowości ludowej funkcjonują wspomnienia w postaci legend, pieśni, poezji a nawet tańców bezpośrednio odnoszących się do ludzi, którzy zostali wyjęci spod prawa a zasłynęli jako zbójnicy i harnasie. Ich dzieje są na tyle inspirujące, że nie tylko opowiadają o nich filmy, książki ale powstaje też Międzynarodowy Szlak Zbójników Karpackich. Ma on dopomóc w rozwoju turystyki i krajoznawstwa oraz w rozpowszechnieniu wiedzy na temat folkloru, regionalizmu, historii, zwyczajów i obyczajów górali.

Podhale 

Zbójnicki szlak oferuje wyprawy odkrywcze, turystykę przygodową, kulturalną, Propozycje turystycznej marki pod tytułem „Zbójnicki Szlak” to oferta VIP, weekendowa, dla singli, dla seniorów, dla rodzin z dziećmi, zielonych szkół itd.. Kładziony jest nacisk na produkty kulturowe by zapewnić turystom kompetentną i merytoryczną edukację ale i niestandardową rozrywkę.

Szlak obejmuje miejsca legendarnego ukrycia zbójnickich skarbów, obrosłe w legendy miejsca o grotach pełnych złota i wszelakiego zrabowanego możnym dobra, to też zbójnickie zamczyska, unikalne skanseny architektury ludowej, przydrożne zapomniane kapliczki o zbójnickiej tradycji, których fundatorami byli zbójnicy chcący odkupić tą droga swoje winy.

Niewątpliwą atrakcją podczas takiej podróży będzie udział m.in. w biesiadzie zbójnickiej za suto zastawionym regionalnym jadłem stole w zbójnickich karczmach, zobaczyć legendarne harnasiowe miejsca, czy chociażby przeżyć zbójnicki napad i to dosłownie, bo nierzadko taki napad był dla wielu napadniętych ich ostatnią przygodą w ich życiu.

Podhale 

Szlak obejmuje duży obszar i prowadzi przez tereny aż pięciu krajów: Polski, Słowacji, Czech, Ukrainy i Rumunii. Swój początek ma w Beskidzie Żywieckim - w Żywcu, który swego czasu wyrósł na stolicę zbójnictwa karpackiego.

Z racji regionalnych uwarunkowań zbójnictwo w całym regionie karpackim w okresie XVI-XVIII w. miało charakter międzynarodowy. Wszelkiego rodzaju zbiegowie wywodzący się z Polaków, Słowaków, Morawian, Ślązaków, Węgrów, a nawet Kozaków - tworzyli bandy tzw. wolnych ptaków, dla których przecież nie miały znaczenia jakiekolwiek granice państwowe, a które poruszały się swobodnie po rozległych połaciach tych krajów, szukając ochrony przed czujnością władz w nieprzetartych gęstwinach leśnych i licznych tu skalnych jaskiniach. Największą procentowo liczbę zbiegów stanowili Polacy i Słowacy, a zachowane do dnia dzisiejszego księgi sądów, które są niepodważalnym źródłem wiedzy dla historyków, orzekające w sprawach złoczyńców, tak te polskie jak i węgierskie, aż roją się od nazwisk polskich i słowackich zbójników.

Podhale 

Temu procederowi sprzyjały lokalne uwarunkowania terenowe, bowiem w górach istniały doskonałe warunki na kryjówki zbójeckie, gdzie nie tylko układano plany wypraw ale i ukrywano zdobyte łupy. Gdy członkowie band zasilali zbiegli jeńcy wojenni, dezerterzy, to niektóre kompanie zyskiwały zdyscyplinowaną wojskową organizację, rotę i chorągiew, bębny i kotły, jako uzbrojenie zaś hakownice, muszkiety, łuki, spisy, smolne pochodnie i tzw. opryszkowskie wekiery inaczej mówiąc siekiery.

Obszar zbójeckiego panowania był trudny do nadzorowania przez ówczesne władze państw, które były objęte działaniem karpackich band zbrojnych i np.z doliny Wagu istniało przejście do Małopolski wzdłuż górnej Orawy, wiodące na wschód w dolinę Czarnego Dunajca ku Kotlinie Nowotarskiej oraz na północ przez rejon Podwilka-Spytkowic w dolinę Skawy lub też przez okolice Rabki w dolinę Raby. To przejście przez nieomal 300 lat wykorzystywali karpaccy zbójnicy.

Warto wiedzieć, że droga z Orawy w dolinę Dunajca oraz wzdłuż górnej i środkowej Raby, a stąd do Krakowa, była używana intensywnie w średniowieczu, ale i od XVI do XVIII wieku przez zbójników.

Jednak najważniejszą rolę wśród szlaków trans-karpackich dla zbójników odgrywały dwa, wiodące przez najbardziej skrajne, naturalne siodła wytyczające ważne punkty przebiegu dróg: tj. przez Bramę Morawską oraz Przełęcz Dukielską, ale też te idące przez Przełęcz Jabłonkowską i Przełęcz Koniakowską.

Podhale 

To śpieszące tymi szlakami karawany kupieckie, które zmierzały z zacnym winem np; z Tokaju do Krakowa czy Lwowa, musiały jednak przeprawić się przez którąś z górskich przełęczy, by sprzedać drogocenny towar w miastach Małopolski czy Rusi. Ten odwieczny szlak handlowy jaki wiódł przez Podhale, to była prawdziwie złotodajna rzeka.

Podhale 

Nic zatem dziwnego, że szlak zbójecki ma zasięg międzynarodowy i transgraniczny, łączy górskie trasy na terenie dzisiejszych krajów jak: 

  • Polska, 
  • Słowacja, 
  • Czechy, 
  • Ukraina, 
  • Rumunia.

Węgry. Brana pod uwagę jest możliwość rozszerzenia szlaku o: 

  • Mołdawię, 
  • Chorwację, 
  • Czarnogórę, 
  • Bułgarię 
  • i Grecję.

W Polsce szlak przechodzi przez: 

  • Beskid Żywiecki, 
  • Beskid Śląski, 
  • Beskid Mały, 
  • Beskid Makowski, 
  • Beskid Wyspowy, 
  • Beskid Niski, 
  • Beskid Sądecki, 
  • Śląsk Cieszyński, 
  • Równina Pszczyńska, 
  • Kotlina Oświęcimska, 
  • Orawa, 
  • Spisz, 
  • Tatry - Podhale, Gorce, 
  • ,Pieniny, 
  • Pogórze Wiśnickie, 
  • Kraków, 
  • Wyżyna Krakowsko – Częstochowska, 
  • Pogórze Rożnowskie,  
  • Góry Świętokrzyskie, 
  • Bieszczady.

Szlak to przede wszystkim:

  • miejsca ukrycia zbójnickich skarbów, w górach, głazowiskach, kapliczkach, kościółkach,
  • miejsca gdzie zbójnicy byli więzieni w zamkach, kasztelach, lochach i zbójnickie twierdze
  • miejsca, gdzie zbójnicy ukrywali się przed „dworskimi” jaskinie, wzniesienia, połoniny, szczeliny skalne, jaskinie,
  • miejsca zbójnickich straceń -zamki, wzgórza, lochy, kazamaty, cmentarze, miejskie rynki
  • miejscowości, w których urodzili się i wychowali najsłynniejsi harnasie,
  • miejsca sakralnych fundacji zbójnickich ku odkupieniu grzechów -drewniane lub kamienne kapliczki, kościółki,
  • miejsca związane z udokumentowanym biesiadowaniem zbójników w gospodach góralskich,
  • miejsca związane z sławnymi osobami, poetami, artystami, historykami muzykami, etnografami, którzy utrwalili zbójnickie historie w swoich dziełach, kronikach, oblatach, zapiskach, malunkach czy nutach - to muzea, domy rodzinne, cmentarze, tablice,
  • obiekty związane z tragicznymi wydarzeniami, których sprawcami były bandy zbójeckie a jakimi były morderstwa dokonane np. na urzędnikach dworskich- to zbójnickie krzyże pokutne, obeliski, tablice pamiątkowe,
  • pracownie artystyczne, gdzie po dziś dzień wykonywane są np. zbójnickie malunki na szkle, galerie, izby pracy twórczej, izby regionalne w których turyści mogą posłuchać opowieści, legend, kawałów o zbójnikach,
  • ekspozycje muzealne, gdzie w działach etnograficznych prezentowane są np. obrazy na szkle malowane ukazujące ich postaci zbójników, sprzęty domowe i ceramiczne przedstawiające np. harnasi karpackich, oryginalne zbójnickie gobeliny, starodawne ryciny, zapiski o zbójnikach, zbójnickie kroniki i oblata, regestry złoczyńców, narzędzia tortur zbójnickich, ubrania zbójników, broń,
  • miejsca, które faktycznie padły ofiarą zbójeckich napadów - plebanie, dwory szlacheckie, karczmy, kasztele, miasta, kamienice, zamki,
  • szlaki, przełęcze, trakty którymi wędrowali uprawiać swój zbójecki proceder karpaccy harnasie wraz ze swoimi bandami zbójeckimi,
  • miejsca związane z kręceniem filmów o tematyce zbójnickiej,
  • miejsca związane z profesją katów, którzy poddawali brutalnym torturom zbójników karpackich
  • galerie zbójnickich rzeźb drewnianych,
  • miejsca związane z rycerzami raubritterami - którzy już od XV wieku uprawiali zbójnicki proceder to zamki, ruiny zamków, wzniesienia, góry, jaskinie,
  • miejsca, gdzie według legend sławni harnasie (Janosik, Ondraszek) pobierali nauki jak np. kolegia Pijarów,
  • kościoły w których przyszli zbójnicy byli ochrzczeni (Janosik, Ondraszek),
  • miejsca dawnych hucznych jarmarków, gdzie zbójnicy zaopatrywali się w niezbędne im produkty jak np. naczynia, proch strzelniczy itp.

 Podhale

Pamiątkami po tej zbójeckiej historii jest cała lista nazw topograficznych upamiętniających znanych zbójnickich harnasi. Poniżej przytaczamy tylko te niektóre nazwy, których jest przecież znacznie więcej.

GORCE

  • Zbójnicka Góra koło Skomielnej Białej (miejsce gdzie zbójnicy mieli swoją kryjówkę i była to baza wypadowa towarzystw zbójnickich)
  • Zbójnicki Plac na Polanie Średniak w Gorcach (miejsce tańców, harców i swawoli zbójników)

TATRY

  • Zbójnickie Okna, Zbójnicka Turnia w Dolinie Kościeliskiej
  • Zbójnicka Dziura w Dolinie Chochołowskiej

BESKID WYSPOWY

  • Grota Zbójnicka na Łopieniu

SPISZ

  • Góra Pokładnica na Spiszu (od słowa „pokład” – co w gwarze znaczy zbójnicki skarb)

PIENINY

  • Zbójnicki Skok w Pieninach to legendarne miejsce przeskoczenia przez Janosika Dunajca, często pokazywane podczas spływu Dunajcem

Źródło: www.fundacjazbojnickiszlak.pl/


 

Więcej o walorach opisywanych miejsc oraz innych atrakcjach z gór dowiesz się czytając nasze artykuły: 

Podhale Przewodnik

Podhale Noclegi

Podhale Restauracje

Góry zdjęcia

 

Liczymy na Państwa fotografie z Waszych wojaży po górach.
Skomentuj i podziel się tym artykułem z innymi na Facebook - dziękujemy. 

Polecamy lekturę tekstów o Pieninach i Podhalu. 

Jacek Grzesiak

 




Rozkład jazdy


Noclegi

Willa BystryWilla Bystry
Zakopane / Nocleg
Stylowa zakopiańska willa.
WILLA MARTAWILLA MARTA
Szczawnica / Nocleg i Restauracja
To najciekawszy budynek pod względem architektonicznym w Szczawnicy.
Pensjonat HalinaPensjonat Halina
Zakopane / Nocleg
Dom położony w zacisznym miejscu. Oferujemy pokoje 2-, 3-, 4-, 5-osobowe z p
Restauracje

AbsyntAbsynt
Nowy Targ / Restauracja
Serdecznie zapraszamy do naszej restauracji od wtorku do niedzieli od godzin
Pensjonat i restauracja Pod StancyjomPensjonat i restauracja Pod Stancyjom
Ząb / Nocleg i Restauracja
Nasz obiekt znajduje się w centrum Bukowiny Tatrzańskiej.
Hotel Willa Pod SkoczniąHotel Willa Pod Skocznią
Zakopane / Nocleg i Restauracja
Wspaniały klimat i doskonała lokalizacja to nasz największy atut.

Warto przeczytać

E-kartki góry