IV Nowotarskie Zimowe Zawody Balonowe o Puchar PCD SALAMI
resetpowiększdrukuj

Jedno Podhale a tyle wcieleń

2015-03-27 //Wstecz
Jedno Podhale a tyle wcieleńJózef Ignacy Kraszewski, przebywając na Podhalu w 1866 roku, był oczarowany nie tylko Zakopanem ale i całą okolicą. Pisał: "Kraj ubogi, lud żyje nabiałem i owsianymi plackami, trudno dostać nawet chleba i kartofli, ale co za cudne widoki"


Kierując się na południe Polski zmierzamy na Podhale, które najczęściej kojarzy nam się z Zakopanem, Bukowiną Tatrzańską i Tatrami. Mknąc przez Podtatrze z rzadka domyślamy się , że nieraz tuż za zakrętem jest coś ciekawego, warte by je zobaczyć. Najszerzej rzecz ujmując, to tereny po obu stronach Tatr mają wiele wspólnych cech. Polska część Euroregionu leży w województwie małopolskim, zajmuje powierzchnię 4 031,98 km², zamieszkuje go ponad pół miliona osób. Wspólnym symbolem Euroregionu i całego pogranicza są Tatry, uważane i słusznie za najwyższe i najpiękniejsze góry Europy Środkowej. U stóp Tatr rozpościerają się krainy polsko-słowackiego pogranicza w tym Podhale, Spisz i Orawa.

Mapa Podhala

To niezwykle różnorodny obszar , który wyróżnia się niezwykłym bogactwem przyrody i krajobrazu. Znajdują się tu aż 4 parki narodowe: Tatrzański, Gorczański, Pieniński i Babiogórski, parki krajobrazowe i liczne rezerwaty przyrody.

Parki narodowe Podhala

Kilka gmin, wchodzących w skład tego ponad granicznego obszaru charakteryzuje się ponadprzeciętnymi walorami turystycznymi, o czym poniżej. 

  • Gmina Nowy Targ jest jedną z większych gmin powiatu nowotarskiego. Położona w historycznym centrum Podhala, u stóp Turbacza, który króluje nad graniczącymi od północy z nią Gorcami, otwiera niczym brama dostęp na rozległą Kotlinę Orawsko-Nowotarską. Stąd też rozpościerają się rozległe widoki na pasmo Tatr.

 

Niezwykle charakterystyczna dla tej gminy jest wieś Ludźmierz, która jest najstarszą wsią na Podhalu. Tu też znajduje się największe sanktuarium maryjne regionu . Początek wsi datuje się na XIII wiek i wówczas wojewoda krakowski Teodor Gryfita sprowadził tu zakon cystersów, dla których ufundował klasztor i kościół, który jest obecnie bazyliką mniejszą pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny, erygowany w roku 1234. Pamiątką z wizyty papieża Jana Pawła II , który w 1997 roku poprowadził tu nabożeństwo różańcowe, jest Maryjny Ogród Różańcowy, gdzie znajduje się uznawany za bardziej udany pomnik Jana Pawła II , wspólne dzieło artystów:Jacka Osadczuka, Marka Brajerskiego i Henryka Olszówki.

Ludźmierz

Gmina Czarny Dunajec jest największą gminą powiatu nowotarskiego. Tworzy ją 15 sołectw. Co istotne, leży na granicy dwóch ciekawych krain historyczno-geograficznych, tj. Podhala i Orawy. Przebiega tu również granica wododziału europejskiego – dorzecze Czarnego Dunajca należy do zlewiska Morza Bałtyckiego, a rzeki Orawy do Morza Czarnego, czyli stąd teoretycznie możemy popłynąć do Odessy. 

Czarny Dunajec

Powstanie wsi Czarny Dunajec datuje się na lata XVIw . Architektonicznie przypomina swoją zabudową miasteczko z prostokątnym rynkiem i odchodzącymi od niego bocznymi uliczkami. Charakterystycznym elementem tej architektury są, dziś już niestety nieliczne, tak zwane dworki czarnodunajeckie- to parterowe domki posiadające eleganckie ganeczki o trójkątnych szczytach, które wspierają się na ciężkich kolumnach o dość szerokich cokołach.


Gmina Czorsztyn to 7 sołectw: Czorsztyn, Huba, Kluszkowce, Maniowy, Mizerna, Sromowce Niżne i Sromowce Wyżne. Usadowiona w zdecydowanej części na terenie Pienin, obejmuje także południowe stoki pasma Gorców. Najważniejszym z punktu turystycznego elementem tej gminy jest przełom Dunajca, który jest swoistym fenomen natury. Występujące tam unikatowe walory krajobrazowe i przyrodnicze chroni utworzony w 1932 roku Pieniński Park Narodowy.

Mapa Gminy Czorsztyn

Na terenie gminy stoi Zamek Czorsztyn, dawna siedziba starostów czorsztyńskich, który strzegł w średniowieczu południowej granicy państwa polskiego i przeprawy przez Dunajec na trakcie węgierskim. Dziś to malowniczy zespół ruin nad rozległymi wodami zbiornika czorsztyńskiego. 

Widok na Zamek w Czorsztynie

Od roku 1992, po dokonanej restauracji, ruiny zamku udostępniono zwiedzającym, a na zboczach Góry Zamkowej utworzono ciekawy rezerwat krajobrazowy.

Gmina Jabłonka administruje 7 sołectwami: Chyżne, Jabłonka, Lipnica Mała, Orawka, Podwilk, Zubrzyca Dolna, Zubrzyca Górna. Położona w dolinie rzeki Czarna Orawa, od północy otoczona jest wzniesieniami Beskidu Żywieckiego, od południa przebiega tu granica państwowa ze Słowacją i historyczną Dolną Orawą.


Tereny wokół Jabłonki, która jest jedną z pierwszych osad na Górnej Orawie, do połowy XVI wieku pozostawały prawie niezasiedlone. Pierwsi orawscy osadnicy rekrutowali się ze zbiegów z majątków polskich panów, którzy zasadzali nowe wsie na prawie wołoskim.

Gmina Krościenko położona jest w malowniczej kotlinie górskiej pomiędzy urokliwymi pasmami Pienin, Gorców i Beskidu Sądeckiego, u zbiegu rzeki Dunajec i potoku Krośniczanka.


Krościenko to stara miejscowość o królewskim rodowodzie, lokowane na prawie magdeburskim przez króla Kazimierza Wielkiego w 1348 roku. Od zarania pełniło funkcję centrum administracyjnego i handlowego w tym rejonie Pienin. Dziś jest siedzibą gminy i chociaż w 1932 roku utraciło prawa miejskie, nadal zachowało charakter pełnego uroku miasteczka, z charakterystycznym małomiejskim ryneczkiem. 

Krościenko

Na południowej pierzei zachowały się domy mieszczańskie z XIX wieku, a Na Zawodziu, na prawym brzegu Dunajca, znajdują się ujęcia wód leczniczych o nazwach Stefan, Michalina i Maria. Są to szczawy alkaliczno-słone, przydatne w leczeniu schorzeń dróg oddechowych, płuc i układu trawienia.

Gmina Lipnica Wielka położona jest w beskidzkiej części Górnej Orawy. Jej położenia mogą pozazdrościć inne gminy, a to z uwagi na rozłożenie u stóp majestatycznej Babiej Góry, w dolinie potoku Lipniczanka, na południu graniczy ze Słowacją, sięgając Jeziora Orawskiego.


Babia Góra, to majestatyczna, rozległa i piękna królowa Beskidów. Jej charakterystyczny układ wskazywał na zasiedlenie przez nieczyste siły. Zwana tez Diablakiem, a to dlatego, że wiązano z nią legendy o diabłach i czarownicach. Turyści zdobywają ją by nasycić wzrok rozległymi panoramami, a miłośnicy przyrody mogą na stosunkowo niewielkim terenie poznać gatunki roślin i zwierząt związanych ze wszystkimi piętrami roślinnymi, od regla dolnego do skalistych turni. Walory przyrodniczo-krajobrazowe chroni Babiogórski Park Narodowy utworzony w 1954 roku, włączony do międzynarodowej sieci rezerwatów biosfery. Niezwykle kapryśna, wymagająca rozwagi w zdobywaniu.

Pod Babią Górą

Gmina Łapsze Niżne położona jest na Polskim Spiszu, w północno-wschodniej części Pogórza Spisko-Gubałowskiego. Spisz to typowa kraina pogranicza, gdzie przez całe wieki ścierały się wpływy polskie, węgierskie, słowackie i wołoskie. Do dziś zachowała swoją tożsamość, poczucie odrębności i dumę ze swojej wielokulturowej tradycji.

Zamek w Niedzicy

Około 1320 roku przystąpiono do budowy zamku niedzickiego, który będąc malowniczo położony na wapiennej skale, około 80 m nad poziomem Dunajca, obecnie nad wodami Jeziora Czorsztyńskiego, swój ostateczny kształt zyskał w czasie przebudowy zakończonej w roku 1601.Widoki z tarasu widokowego zamku przywołują zawrót głowy, z lewej Tatry, z prawej Pieniny, pod murami Spisz.

Widok z Zamku

Gmina Ochotnica Dolna leży w Gorcach w dolinie potoku Ochotnica i schodzących ku Dunajcowi zboczach Beskidu Sądeckiego. Utworzony tam rezerwat krajobrazowy Kłodne nad Dunajcem obejmuje pierwotny krajobraz doliny Dunajca, pomiędzy pasmami Radziejowej a masywem Lubania, zwany Przełomem Tylmanowskim. Najpiękniejszy jesienią, kiedy porastająca je zbocza buczyna karpacka przebarwia się na czerwono. W 1963 roku na stokach Dzwonkówki powstał rezerwat leśny Pusta Wielka. Po czasach monarchii austro-węgierskiej pozostała pamiątka, którą jest wojskowa droga górska, tak zwana Droga Knurowska, zbudowana w latach 1907–1911, z kamiennym, łukowym mostem na Bartosówce, licznymi przepustami i mijalniami, łącząca Ochotnicę Górną z Knurowem.


Gmina Raba Wyżna położona jest pomiędzy Beskidem Żywieckim, Makowskim i Gorcami, na północy opiera się o zachodnie stoki Pasma Podhalańskiego, w dolinach górnej Raby i Skawy, a na zachodzie Orawki. Uroku dodaje wijąca siętrasa linii kolejowej Chabówka – Zakopane, którą otwarto w 1899 roku. Jej najbardziej malowniczym fragmentem jest głęboki na kilka metrów wykop, poprowadzony przez siodło Przełęczy Sieniawskiej. Piękne położenie i bliskość gór zachęca do pieszych i rowerowych wędrówek.


Gmina Szaflary położona jest w centrum Podhala, w dolinie Białego Dunajca na trasie Nowy Targ –Zakopane. W Bańskiej Niżnej można zobaczyć zabytkową kuźnię, którą wybudowano pod koniec XVIII wieku . Bańska to wieś, która jako pierwsza na Podhalu wykorzystała energię odkrytych tu bogatych złóż wód geotermalnych o temperaturze dochodzącej do 86°C, do ekologicznego ogrzewania domów.


Gminę miejsko-wiejską Szczawnica tworzy ją miasto Szczawnica i 2 sołectwa: Jaworki i Szlachtowa. Szczawnica to piękne miasto zdrojowe, uroczo położone u ujścia potoku Grajcarek do Dunajca, na pograniczu Pienin i Beskidów. Początki Szczawnicy jako wsi sięgają przełomu XIII i XIV wieku. W tym czasie wieś należała do sądeckich klarysek, a w wieku XV przeszła na własność królewską. Miejscowe, kwaśne wody mineralne, zwane są szczawami znane były już w XVI wieku. Stąd i nazwa miejscowości – Szczawnica.


Jaworki leżą na styku dwóch pasm górskich, pasma Radziejowej i Małych Pienin. Działa tu przystań dla artystów – "Muzyczna Owczarnia", gdzie odbywają się koncerty rockowe, bluesowe, jazzowe i country. Stąd też warto udać się na piękną krajobrazowo wycieczkę na najwyższy szczyt Pienin – Wysoką (1050 m n.p.m.), trasą wiodącą przez urokliwy Wąwóz Homole.

Mapa

Zakopane jest najwyżej położonym miastem w Polsce a leży na wysokości 740 m n.p.m. Ta stolica powiatu tatrzańskiego, liczy sobie obecnie ponad 30 tys. mieszkańców. Początki Zakopanego sięgają przełomu XV i XVI wieku, kiedy zakładano tu sezonowo osady pasterskie. Nazwa Zakopane po raz pierwszy pojawia się w 1616 roku. W 1670 roku król Michał Korybut Wiśniowiecki potwierdził prawa mieszkańców wsi, którą lokował 1578 roku Stefan Batory. W XVIII wieku na terenie obecnych Kuźnic powstała huta żelaza. To właśnie w wybudowanym nieopodal huty dworze zatrzymywali się pierwsi badacze Tatr, a z czasem coraz liczniej przybywający tu turyści.

Zakopane

Słynne zakopiańskie Krupówki cieszą się popularnością o każdej porze roku. To główna ulica miasta, która bez względu, czy to w sezonie letnim, czy zimowym praktycznie nie zasypia. Można jednak znaleźć i tu miejsca, gdzie spacer nie musi się wiązać z ciągłym przepychaniem się przez tłum ludzi  narastającego hałasu.

 

Na Pęksowym Brzysku

Taką propozycją jest ulica Kościeliska, w którą  wejdziemy właśnie z Krupówek, tuż przy targowisku pod Gubałówką. Biegnie uroczo wzdłuż potoku Cicha Woda i jest co nie każdy wie, najstarszą ulicą Zakopanego.Właśnie tu jest wiele zabytkowych obiektów. Jest tu więc pierwszy w mieście, wybudowany na początku XIX wieku, kościół i cmentarz. Zawirowania dziejowe przetrwały również pochodzące z podobnego okresu karczma, hotel i sklep. Niewątpliwie na uwagę zasługuje przede wszystkim Cmentarz Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku, który pełni rolę honorowej nekropolii Podhala.

 

Bukowina Tatrzańska ołożona u stóp Tatr, obejmuje ziemie leżące na styku Podhala i Spiszu, które oddziela rzeka Białka. To jedna z najpiękniej i najwyżej położonych miejscowości w Polsce. Pierwszą osadę założyli tu w XVII wieku Wołosi. Dziś Bukowina to lubiany i popularny, udanie konkurujący z Zakopanem ośrodek turystyczny i narciarski.

Gmina Kościelisko leży w Tatrach Zachodnich, w dorzeczu rzeki Czarny Dunajec, która powstaje z połączenia potoków Kirowej i Siwej Wody. Na północy otoczona jest wzniesieniami Pasma Gubałowskiego. To również jeden z najpiękniejszych podgórskich obszarów w Polsce. Część położona na terenie Tatr Zachodnich objęta jest ochroną w ramach Tatrzańskiego Parku Narodowego. Stąd biorą początek najpiękniejsze doliny tatrzańskie – Chochołowska, Kościeliska, Lejowa i Dolina Małej Łąki. Na polanie Stare Kościeliska, leżącej u wylotu Doliny Kościeliskiej, od końca XVIII do połowy XIX wieku istniała huta miedzi i metali kolorowych.


Mszana Dolna to niewielkie miasteczko ulokowane w powiecie limanowskim i otoczone wzniesieniami Beskidów i Gorców, położone przy ujściu potoków Mszanki i Słonki do Raby. Pierwszą osadę założyli tu Cystersi ze Szczyrzyca. Od roku 1345 Mszana była już własnością królewską – a król Kazimierz Wielki ufundował i uposażył pierwszy kościół. Swoje czarne czasy Mszana przechodziła podczas sławetnego potopu szwedzkiego, gdy została splądrowana i prawie doszczętnie zniszczona.

Mszana Dolna- szlaki turystyczne

Mszana ma typowo miejską zabudowę z rynkiem i odległą tradycją cotygodniowych jarmarków. Prawa miejskie otrzymała je dopiero w 1952 roku. W latach międzywojennych zaczęła się kariera turystyczna miejscowości, na stokach Lubogoszcza powstały pierwsze wille i pensjonaty. Z zabytków do dyspozycji mamy dawną siedzibę dworu Krasińskich powstałą w stylu angielskim "cottage". Całość wieńczy park dworski , który tworzy piękny starodrzew złożony z topoli włoskich, klonów, lip, białych wierzb i dębów szypułkowych. Obok dworu znajduje się murowany spichlerz folwarczny z XVIII wieku. Obecnie znajduje się tam Zakład Wychowawczy dla nieletnich.


Podhale było natchnieniem dla poetów, pisarzy, malarzy, ba nawet rewolucjonistów. Dziś jest skarbem ogólnonarodowym, o niepodważalnej pozycji, o bogatej tradycji, z którego nadal wenę twórczą czerpią współcześni artyści a milionom turystów daje możliwość zdrowego i przyjemnego wypoczynku.


 

Poczytaj nasze artykuły o Podhalu

Przewodnik po Podhalu [atrakcje turystyczne]
Podhale Przewodnik

Tanie noclegi na Podhalu
Podhale Noclegi

Restauracje na Podhalu
Podhale Restauracje

E-kartki i zdjęcia z gór
Góry zdjęcia

Liczymy na Państwa fotografie z Waszych wojaży po Podhalu. Najciekawsze wezmą udział w konkursie z nagrodami.
Skomentuj i podziel się tym artykułem z innymi na Facebooku - dziękujemy.

Polecamy lekturę tekstów o Pieninach i Podhalu 

Opracowano z wykorzystaniem MSIT.
Zebrał i opracował Jacek Grzesiak

Rozkład jazdy


Noclegi

DW U Tośki 1DW U Tośki 1
Murzasichle / Nocleg
Dom wczasowy "U Tośki" powstał zimą 1987 roku. Jest on jakby rodzinną tradyc
Ośrodek Wypoczynkowy Czorsztyn-SkiOśrodek Wypoczynkowy Czorsztyn-Ski
Kluszkowce / Nocleg i Restauracja
Jest jezioro są i góry, tu odpoczniesz wśród natury.
Willa PokusaWilla Pokusa
Szczawnica / Nocleg
Willa Pokusa oraz Pokusa I znajdują się w samym centrum Szczawnicy.
Restauracje

Zajazd Pod ChmurkąZajazd Pod Chmurką
Rabka Zdrój / Nocleg i Restauracja
Ten zakątek to znakomite miejsce na wypoczynek rodzinny i indywidualny.
Restauracja U StudniaraRestauracja U Studniara
Murzasichle / Restauracja
Wyśmienita kuchnia polska i włoska, sale o niepowtarzalnym wystroju...
Restauracja Pizzeria VivaldiRestauracja Pizzeria Vivaldi
Poronin / Restauracja
Pizza z widokiem na Tatry!

Warto przeczytać

E-kartki góry