IV Nowotarskie Zimowe Zawody Balonowe o Puchar PCD SALAMI
resetpowiększdrukuj

Zabytkowa wieś Podtatrza

2015-03-20 //Wstecz
Zabytkowa wieś PodtatrzaTo wyjątkowa wieś na Podhalu. Wiele z jej chat wpisanych zostało do rejestru zabytków, a w tym jedna z nich,chałupa z jednej jedli. Z kolei siedziba Muzeum Chochołowskiego pochodzi z 1798r.

Chochołów, jeśli już to znany jest gównie ze swojej zabytkowej zabudowy, czyli charakterystycznych dla Podhala drewnianych chałup. Z uwagi na to, że wieś leży trochę na uboczu, nie inwestowało się tutaj aż tak wiele i nie było wobec tego presji na usuwanie starych budynków, poszerzanie drogi, czy dla innych powodów. Na szczęście wieś w dużej mierze uniknęła też socrealistycznych, słynących z brzydoty klocków z cegły.

To przygraniczne położenie Chochołowa powodowało, że przez wieś przemykały sznurem ciągnąc się samochody, zza okien których podróżujący ze zdumieniem obserwowali jak gaździny np. w okresie przed Wielkanocą szorują fasady swoich chałup, doprowadzając drewniane belki do złocistego koloru.


Najlepiej zachowana zabytkowa zabudowa drewniana znajduje się w samym centrum miejscowości.. Po obu stronach głównej drogi stoją rzędem, szczytem do ulicy, drewniane, parterowe najczęściej chaty. Mają charakterystyczna dla Podhala konstrukcję zrębową i są zbudowane z płazów o imponującej nieraz grubości. Wierzchołki gontowych dachów zdobią typowe dla podhalańskiego budownictwa przyczółki, naczółki oraz fantazyjne pazdury, często bogato zdobione są również drzwi wiodące do domostw.

Chochołów-Podhale

Tradycyjne mycie wodą z mydłem zewnętrznych ścian chałup czyni, że drewno nabiera charakterystycznej, jaśniejszej barwy. W rzadko tu występujących budynkach dwukondygnacyjnych, myty jest tylko parter, co daje efekt odmiennych barw drewna na różnych wysokościach domów.

Za najstarszą chałupę w Chochołowie uchodzi chata Bafii, według daty na sosrębie - belka stropowa z datą 1798 r. W centrum, w chacie naprzeciw kościoła, utworzono niewielkie muzeum historyczne, poświęcone głównie powstaniu chochołowskiemu - Muzeum Powstania Chochołowskiego.

Muzeum Chochołowskie

Charakterystyczną dla Chochołowa budowlą jest Kościół pw. Św. Jacka , który powstawał w latach 1853-1873, jako następca swego drewnianego poprzednika- kościółka z XVII wieku, który spłonął.Budowa tego przybytku nastręczała wiele problemów. Ten murowany kościół został bowiem zaprojektowany w miejscu bardzo mocno podmokłym i zanim można było zacząć wznoszenie samej konstrukcji, trzeba było najpierw wbić w ziemię kilkaset drewnianych pali. Bez nich ta ciężka-gotycka konstrukcja bardzo szybko by się zapadła. 

Chochołów-Podhale

Autorem kontrowersyjnego dla wielu Podhalan projektu był krakowski architekt Feliks Księgarski. Jego plan nie pasuje do miejscowego klimatu jaki dominuje na Podhalu i opartego na drewnie, ale świątynia jest ceniona za swoje eleganckie piękno. Budowę świątyni zainicjował i nadzorował chochołowianin - ks. Wojciech Błaszczyński, który nie doczekał końca inwestycji, gdyż zginął tragicznie uderzony spadającą z rusztowania deską. Wewnątrz uwagę zwracają freski Walerego Eljasza-Radzikowskiego oraz otoczony legendami malowany na desce obraz Matki Boskiej w bocznym ołtarzu.

Chochołów - Podhale

Oficjalnym znanym dokumentem, w którym wymieniany zostaje Chochołów, był przywilej na sołtystwo dziedziczne we wsi wydany przez króla Zygmunta III Wazę w 1592 roku dla Bartłomieja Kluski zwanego Chochołowskim, za jego udział w wyprawie przeciwko Moskwie. Można z tego wnioskować, że mieszkańcy Chochołowa od dawna brali udział w bitwach pod wodzą króla polskiego. 

Chochołów-szlak architektury drewnianej

Historycy wzmiankują już o udziale Chochołowian w szeregach piechoty wybranieckiej, pod wodzą króla Stefana Batorego. Karty historii pełne są opisów sołtysów z Chochołowa, którzy zasłynęli z męstwa, odwagi i waleczności w szeregach wojsk królewskich. Brali udział m.in. w bitwach w czasie potopu szwedzkiego i konfederacji Barskiej, za co kolejni królowie polscy zatwierdzali prawa i przywileje sołtysów chochołowskich, a tzw. dobra sołtysie sięgały hal i polan hen w Dolinie Chochołowskiej.


Ta wojownicza natura Chochołowian uwidacznia się najbardziej podczas powstania chochołowskiego, zwanego tu "poruseństwem".

Owo poruseństwo chochołowskie jest jednak mało znanym wydarzeniem w historii polskich zrywów narodowościowych, może z powodu jego krótkiego czasu trwania. Było to jednak w pełni zbrojne wystąpienie górali z Chochołowa, Cichego, Dzianisza oraz Witowa i Suchej Hory przeciw władzom austriackim. Powstańców skrzyknęli i zachęcili do zbrojnego zrywu: 

Zbiory Muzeum Chochołowskiego

  •  Jan Kanty Andrusiewicz, który od 1834 nauczał w tutejszej szkole i pełnił dodatkowo funkcję organisty, 
  • Julian Goslar również nauczyciel, 
  • ks. Józef Kmietowicz będący wikarym Chochołowa, 
  • ks. Michał Głowacki- wikary z Poronina. 
Muzeum Chochołowskie
Powstanie miało mieć charakter ogólnopolski i przygotowały go władze Towarzystwa Demokratycznego. W ostatniej chwili ogólnonarodowy zryw został jednak odwołany, o czym nie poinformowano gotowych do działania Chochołowian.Było to kilkudniowe zbrojne wystąpienie przeciw Austrii mające na celu wsparcie Powstania Krakowskiego. 
  • Powstanie rozpoczęło się w sobotę 21 lutego 1846 roku, zdobyciem posterunku celnego w Chochołowie, skąd zabrano broń, którą rozdano pomiędzy chłopów. Następnie górale opanowali komorę celną w Suchej Horze oraz rozbroili tamtejszą straż finansową. Swój szlak powstańcy znaczyli niszcząc słupy graniczne z wizerunkiem znienawidzonego habsburskiego orła. W kolejnych akcjach oswobodzono Witów i Kościelisko. Kierowali się na Wadowice, by połączyć siły z tamtejszymi powstańcami, których tam jednak nie było, gdyż powstanie nie wybuchło na zakładanym obszarze. Jednak dobra wieść o sukcesach powstańców obiegła już Podhale i przybyli do Chochołowian inni powstańcy, w tym z Szaflar, Poronina, Cichego, Dzianisza, Witowa i Zakopanego podnosząc liczbę oddziału do ok. 500 osób. Jednym z uczestników powstania był Jan Krzeptowski zwany Sabałą.
  • Trzeba nadmienić, że wystąpieniu temu towarzyszył wielki głód jaki opanował ówczesne Podhale. Jak wieść gminna niesie był to czas, gdy zima goniła zimę, ludność srogo głodowała, mocno objuczona powinnościami na rzecz zaborców. O wybuch niezadowolenia wśród i tak buntowniczych z natury Chochołowian nie było trudno. To niezadowolenie wykorzystali też organizujący "poruseństwo" przywódcy.
Chochołów-Podhale 
  • Dalsze koleje losu powstania zwiastują jednak jego szybki koniec. W potyczce z Austriakami zostają ciężko ranni ks. Kmietowicz oraz Andrusiewicz, a siły austriackie, które ściągają z okolicy wzmacniają górale z Czarnego Dunajca i Podczerwonego, którym dowódcy sił austriackich wmawiają, że to poruseństwo, to bandyckie jatki Chochołowian, którzy chcą grabić ich mienie. Wsparli zatem Austriaków w działaniu. Dochodzi do poważnej konfrontacji sił. Niestety powstańcy pozbawieni swych dwóch głównych przywódców składają broń. 127 z nich zostało aresztowanych. Wielu uczestników „poruseństwa” skazano na karę więzienia, a ich chałupy zrabowano.
Muzeum Chochołowskie

Mieszkańcy wsi pomimo surowych represji jakich doświadczyli ze strony zaborcy, mogą mówić też o łucie szczęścia jakiego zaznali w tym nieszczęściu. Otóż rozlokowany tu austriacki garnizon wojskowy, który miał na celu spacyfikowanie krnąbrnych górali , przyczynił się do przetrwania przez społeczność Chochołowian srogiej zimy, dzieląc się opałem i strawą z ludnością, pośród której miał swoje kwatery.

Na pamiątkę tych wydarzeń w 1978 roku w Chochołowie zostało założone Muzeum Powstania Chochołowskiego.Natomiast przy gościńcu, na granicy Chochołowa z Czarnym Dunajcem, stoi figurka św. Jana Nepomucena ustawiona tyłem do tych co pomagali Austriakom w 1846 roku.

Św.Nepomucen w Chochołowie

Patriotyczna tradycja powstania przetrwała w okolicy przez długie lata zaborów ale i późniejszych zakrętów historii, a ich wyrazem, oprócz żywych antagonizmów pomiędzy Chochołowem i Czarnym Dunajcem, jest buntownicza natura chochołowian i przeciwstawianie się narzucanej im władzy. W czasie okupacji hitlerowskiej działał tu silny ruch oporu i utworzono komórkę agendę Związku Walki Zbrojnej - rozbitą w czasie pacyfikacji wsi w 1942 r., dokładnie w 96. rocznicę powstania. Był tu także punkt przerzutowy przez granicę dla konspiracyjnych kurierów oraz polskich oficerów udających się do Budapesztu Francji aż po Londyn. 

Chochołów Podhale

Tradycja powstania wśród Chochołowian jest żywa. O swoim zrywie ponieśli wieść aż za Ocean, dokąd wielu z mieszkańców wsi wyemigrowało za chlebem. Ma tu też swój start długi, znakowany czerwony szlak turystyczny, który w swym początkowym odcinku nazwany jest właśnie szlakiem Powstania Chochołowskiego. To bardzo atrakcyjny pod względem widokowym szlak pieszo-rowerowy, a przy okazji zahacza o wiele ważnych miejsc, które możemy spotkać na terenie Podhala, Spisza i Pienin, gdzie szlak ten dobiega końca. Kolejno po wyjściu z Chochołowa szlak ów wiedzie przez górę Ostrysz, (stamtąd pochodzić miała jodła, z której wybudowano całą chatę jednego z Chochołowian), dalej wbija się pomiędzy Dzianisz a Nowe Bystre aż na zbocze Gubałówki, skąd schodzi na wschód Rafaczańską Grapą przez potok Biały Dunajec w kierunku Poronina. 

Chochołów-Podhale

Z tej miejscowości znów pnie się w górę poprzez Galicową Grapę i Gliczarów Górny do Bukowiny Tatrzańskiej, z której schodzi do Doliny Białki. Od tej pory szlak prowadzi przez ziemie polskiego Spisza: Czarną Górę, Rzepiska i zbocze Palikowego Wierchu do Łapsz Wyżnych i Dursztyna. Dalej szlak biegnie przez tereny pięknych Pienin Spiskich, omija z lekka rozłożony nad Zalewem Czorsztyńskim zamek w Niedzicy i prowadzi docelowo na przełęcz Trzy Kopce w rejon Pienin Właściwych.

Mapa Podhala

 

Inną ciekawostką dla tego obszaru jest torfowisko zwane jako orawsko-nowotarskie. To największy w Polsce kompleks torfowisk wysokich, za e względu na swoje wyjątkowe walory przyrodnicze zostały włączone do obszaru ochronnego Natura 2000. Obszar składa się z kilkunastu kopuł, których wzrost rozpoczął się około 9 - 10 tys. lat temu i trwa do dziś. W sąsiedztwie torfowisk rozciągają się lasy iglaste, z których znaczna część to sosnowe bory bagienne. Bór na Czerwonem w Nowym Targu jest elementem tego obszaru geologicznego.

Chochołów - Podhale

Poza szlakami prowadzącymi przez tradycyjnie piękne doliny Podhala, można wybrać się na wycieczki w Tatry Słowackie. Stąd do położonej na Słowacji sąsiedniej miejscowości Sucha Hora biegnie żółty szlak aż do Orawic, a z Witowa rozpoczyna się czarny szlak na Magurę Witowską. Z oddalonych o 15 km od Chochołowa słowackich Orawic rozpoczyna się z kolei kilka atrakcyjnych szlaków – między innymi na:  

  • Skoruszynę (1314 m n.p.m.), 
  • Bobrowiecką Przełęcz (1356 m n.p.m.),
  • Umarłą Przełęcz (988 m n.p.m.). 

W Chochołowie działa restauracja U Śliwy-serwująca dania kuchni regionalnej, ale część kwater prywatnych również oferuje możliwość wykupienia wyżywienia. 

Restauracja u Śliwy - Chochołów

W produkty spożywcze można zaopatrzyć się w sklepie sieci Lewiatan- znajdującym się naprzeciwko kościoła, a także piekarni. Ponadto w Chochołowie znajduje się przychodnia, punkt apteczny, ochotnicza straż pożarna oraz poczta, biblioteka z pamiątkami do kupienia.

Stąd też jest:

· 18 km – do centrum Zakopanego

· 11 km – do najbliższego wejścia na teren TPN,

· 1,0 km – do granicy ze Słowacją (Chochołów – Sucha Hora)

· 15,5 km – do miejscowości Oravice na Słowacji (baseny termalne i ośrodek narciarski).

· 5 km do m. Witów, gdzie jest stacja narciarska Witów-Ski.

Do Chochołowa dostaniemy się samochodem: 

  • od strony Nowego Targu i Zakopanego jedziemy drogą nr 47 przez Biały Dunajec i Poronin do Zakopanego, a następnie drogą nr 968 przez Kościelisko i Witów do Chochołowa.
  • Od strony Czarnego Dunajca jedziemy drogą nr 958 przez Podczerwone i Koniówkę do Chochołowa.
Plan dojazdu

Dobrze rozwinięta komunikacja autobusowa obsługuje linie z Zakopanem, Czarnym Dunajcem. Przez wieś jedzie też autobus relacji Zakopane-Żywiec.

Kilometr na zachód od Chochołowa, bo o tej wsi mowa działa przejście graniczne, które w ramach członkostwa w UE przekraczamy bez przeszkód, ale dopuszcza ono poza pieszym także ruch międzynarodowy osobowy i towarowy do 3,5 t, przez 24 godz. Pierwszą wioską po słowackiej stronie jest Sucha Hora, która w czasach gdy Słowacy nie należeli jeszcze do grupy euro słynęła z gęsto usianych po wsi sklepach i bufetach nastawionych na polskiego turystę. Docierały tu wycieczki z nieodległego Nowego Targu i okolic, a dalej można było pojechać do Orawic leżącej u podnóża Osobitej w Tatrach Zachodnich, gdzie działa kompleks basenów geotermalnych lub do Trzciany przy głównej szosie orawskiej, omijając w ten sposób zatłoczone przejście graniczne w Chyżnem. 

Nasze artykuły o Podhalu

Przewodnik po Podhalu [atrakcje turystyczne]
Podhale Przewodnik

Tanie noclegi na Podhalu
Podhale Noclegi

Restauracje na Podhalu
Podhale Restauracje

E-kartki i zdjęcia z gór
Góry zdjęcia


  • Liczymy na Państwa fotografie z Waszych wojaży po Podhalu. 
  • Skomentuj i podziel się tym artykułem z innymi na Facebooku - dziękujemy.
Wykorzystano materiały pochodzące z Muzeum Chochołowskiego i MSIT.
Zebrał i opracował Jacek Grzesiak.

Rozkład jazdy


Noclegi

U ZiomkaU Ziomka
Murzasichle / Nocleg
Zapraszamy serdecznie do naszego ośrodka położonego wśród malowniczych Tatr.
Hotel TatraHotel Tatra
Zakopane / Nocleg
Trzygwiazdkowy Hotel Tatra zaprasza.
Rezydencja SienkiewiczówkaRezydencja Sienkiewiczówka
Zakopane / Nocleg
Rezydencja Sienkiewiczówka jest położona w zacisznej części Zakopanego.
Restauracje

Hotel LitworHotel Litwor
Zakopane / Nocleg i Restauracja
Kameralny, luksusowy, butikowy hotel w Zakopanem…
Pensjonat Pizzeria AmicusPensjonat Pizzeria Amicus
Zakopane / Nocleg i Restauracja
Amicus położony jest w spokojnej okolicy, w sąsiedztwie popularnych szlaków.
Restauracja 7 KotówRestauracja 7 Kotów
Zakopane / Restauracja
Jeszcze przed II wojną światową powstała przy drodze do Morskiego Oka...

Warto przeczytać

E-kartki góry