IV Nowotarskie Zimowe Zawody Balonowe o Puchar PCD SALAMI
resetpowiększdrukuj

Podhale z lotniskiem w tle

2015-01-29 //Wstecz
Podhale z lotniskiem w tleHistoria tego lotniska położonego pośród gór, u podnóża Tatr i Gorców liczy sobie 85 lat. Byli tu wielcy współcześni-Jan Paweł II ale i bohaterowie swojej epoki -kpt. Pilot Franciszek Żwirko, mjr.Stanisław Krzystyniak. Był także kpt. Seiichi Terada z Japonii-uczestnik ataku na USA?

Lotnictwo na Podhalu nierozerwalnie wiąże się z Nowym Targiem, miastem o kilkusetletniej tradycji, leżącym na dawnym szlaku handlowym prowadzącym do Orientu. Żywiołowość mieszkańców Stolicy Podhala kształtowała się poprzez wieki wspólnego tu zamieszkiwania Wołochów, Polaków, Żydów, Niemców, Łemków i innych nacji. Ten swoisty tygiel kulturowy zaowocował bujnym rozwojem miasta, które chociaż już ze swoimi przyległościami na dwa lata przed rozbiorami, bo w 1770 roku odpadło od I Rzeczpospolitej, to zachowało swój polski charakter. Nie inaczej było podczas okrutnej II WŚ, gdy w mieście i jego przyległościach żywiołowo organizowały się a potem działały liczne komórki konspiracyjnego podziemnego państwa polskiego.


Skąd jednak u górali, bo za takich uchodzą mieszkańcy Nowego Targu zamiłowanie do lotnictwa? Zapewne sprzyjała temu wspaniała lokalizacja miasta rozpostartego w Kotlinie Nowotarskiej na płaskim terenie. Odrodzone niczym Feniks z popiołów państwo polskie na nowo organizowało swoje siły zbrojne, obejmując zasięgiem działania cały obszar odrodzonego państwa. Punktów zapalnych naokoło było niemało. Sąsiedzi nie zawsze przychylnym okiem patrzyli na odradzający się kształt odradzającej się II Rzeczpospolitej. 

Do powstania lotniska w Nowym Targu droga jednak była daleka. Nawet w najbardziej wizjonerskich planach nie widziano jeszcze tu lotniska. Wojskową praktyką ówczesnych lat było bowiem wyszukiwanie w terenie tzw. miejsc wzlotów dla aeroplanów, które szerokim frontem wchodziły na wyposażenie każdej liczącej się armii.

Szczęściem samoloty z lat 20. ubiegłego wieku nie miały wymagań na miarę "Jastrzębi F-16". Wystarczał płaski teren o twardym podłożu. Taki też zlokalizowano na obszarze Nowego Targu. Teren ówczesnego miejsca wzlotów i dzisiejszego lotniska, był zagospodarowany przez wojsko już od drugiej połowy XIX w -w latach 80-tych XIX w. powstał tutaj poligon artyleryjski C.K armii Austro-Węgier, z którego startowały m.in. balony obserwacyjne ćwiczące z jednostkami artyleryjskimi z Twierdz: Kraków i Przemyśl.Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, poligon przejęło w swoje posiadanie wojsko polskie lokując tutaj m.in.dywizjon 1 pułku artylerii górskiej. 

Tworząca się armia polska potrzebowała w różnych miejscach zaplecza dla swoich jednostek liniowych.Walory lotnicze tego miejsca dostrzeżono zatem szybko, bo w latach dwudziestych XX w. latały już stąd samoloty 2 Pułku Lotniczego, współpracujące z oddziałami piechoty ćwiczącymi na poligonie w Czarnym Dunajcu. Podczas II wojny światowej Luftwaffe wykorzystywało je jako lotnisko zapasowe. Startowały, z niego samoloty wspierające niemieckie ekspedycje wojskowe przeciw operującym w lasach Gorców partyzantom.

Nie było to łatwe lotnisko, które uzależnione w dużej mierze było od kaprysów pogody, która potrafiła nieźle namieszać.W opinii ówczesnych pilotów lotnisko wymagało dużych umiejętności w awiacji, gdyż-"było bardzo małe i właściwie tylko jednokierunkowe"– wspominał w swej relacji kpt. obs. Adam Kurowski – "Torfiasta łąka rozciągała się w pewnej odległości wzdłuż Białego Dunajca. Na środku tej łąki miejscowy garnizon urządził strzelnicę. Był tam wał i dość płytki wykop. Strzelnica nie pozwalała na start wzdłuż tej łąki, trzeba było więc lądować wyłącznie w poprzek, znad górki w kierunku rzeki lub odwrotnie".

W opisie taktycznym pochodzącym z początku ubiegłego wieku, a dotyczącym "miejsca wzlotów" w Nowym Targu z kolei czytamy m.in. że:

"Lotnisko położone jest w Kotlinie Orawsko-Nowotarskiej na wys. 628 m.n.p.m. i jest najwyżej położonym lotniskiem w Polsce. Założono je przy szosie prowadzącej do Białki na południowy wschód 2,8 km od centrum miasta, w "widłach" drogi i rzeki Biały Dunajec. Powstało na miejscu dawnej "Cesarsko-Królewskiej Strzelnicy", czyli dawnego austriackiego poligonu artyleryjskiego. Wyjątkowość położenia lotniska stanowi to, że zajmuje taras prawego brzegu rzeki Biały Dunajec, w południowej części ma podłoże torfowe, a poza jego granicą nawet 100-hektarowy rezerwat flory i fauny torfowej "Bór na Czerwonem".Wody opadowe odprowadzane są przez potok Czerwonka do rzeki Dunajec. Teren przylegający na kierunku podejść samolotów jest otwarty, a rozległe obniżenie zamknięte jest pasmami Gorców i Żeleźnicy w odległości około 10 km. Wzniesienie Branisko na kierunku podejścia pola wzlotów przewyższa rzędną lotniska o 251 m, kolejne w paśmie Żeleźnicy –o 285 m, w tej samej odległości wznoszą się równoleżnikowo pasma Gorców z Turbaczem, a od południa w odległości 20 km Tatry."

Lotnisko w Nowym Targu

Zanim więc powstało lotnisko turystyczne, lądowały i startowały tu maszyny wojskowe współpracujące z jednostkami piechoty i artylerii ćwiczącymi na pobliskim poligonie zlokalizowanym w okolicach Czarnego Dunajca. Takie działania miały miejsce m.in.: 

  • od czerwca 1924 r. wówczas 4 załogi z 14. Eskadry Wywiadowczej z Krakowa wraz z personelem i sprzętem z 8. Eskadry Wywiadowczej, wykonywały swoje loty bojowe. Załogi latały na dwumiejscowych samolotach Ansaldo A.300.
Samolot Ansaldo A-300
  • Latem 1926 r. nad Podhalem pojawiły się samoloty Potez XV należące do 21. Eskadry Liniowej z Krakowa. Maszyny startowały z lotniska w Nowym Targu.
Samolot Potez
  • Od lipca 1930 roku stacjonowała tu 63. Eskadra Towarzysząca z 6 Pułku Lotniczego ze Lwowa mająca na swoim wyposażeniu m.in. samoloty Lublin R. X a. Ten pobyt na Podhalu miał i swoje przykre reperkusje, bowiem utraciła tutaj dwie tego typu maszyny. Pierwsza spadła w katastrofie pod Frydmanem, druga uległa poważnemu uszkodzeniu na lotnisku w Nowym Targu a winny temu był zbyt podmokły pas startowy i została rozbita przez kpr. pil. Hukczenko.
Samolot Lublin R-X

 

  • Na poligon pod Czarnym Dunajcem, który był stałym miejscem ćwiczeń odbywanych tu przez szkołę artylerii, często nadlatywały startujące z Nowego Targu samoloty bojowe, które w ramach założeń taktycznych obsługiwało 6 załóg z 21. Eskadry Liniowej z Krakowa. Wszystkie ćwiczenia odbyto na samolotach Berguet XIX, które dobrze spisywały się przy lotach z lotnisk o podłożu trawiastym, takim jak to w Nowym Targu. 
Samolot Berguet XIX
W pewnym momencie eskadra miała charakter międzynarodowy, gdyż w składzie jej pilotów znajdował się kpt. Seiichi Terada z Japonii, odbywający staż w 2. Pułku Lotniczym w Krakowie. Nie bez przyczyny więc w roku 1930 gościł na lotnisku z inspekcją przedstawiciel japońskiego Sztabu Generalnego. 

Budujące sobie w pocie czoła reputację lotnisko zostało w końcu uroczyście otwarte 3 sierpnia 1930 r. Przestało być zatem miejscem wzlotów a stało się lotniskiem ze wszystkimi płynącymi stąd przywilejami. Swoją historią na stałe wpisało się w dzieje Podhala. Już podczas otwarcia odbyły się tu Podhalańskie Zloty Awionetek.

Na program uroczystości otwarcia lotniska złożyło się :

  • poświęcenie lotniska,
  • Pierwszy Podhalański Zlot Awionetek z udziałem 6 samolotów o mocy silnika do 100 KM, głównie własnego projektu
Atrakcje urozmaicone były:
  • lotami pasażerskimi nad Tatrami
  • zawodami konnymi w pięciu konkurencjach Oddziałów Grupy Artylerii WP z Warszawy.

W otwarciu lotniska brał udział radca Krakowskiej Izby Przemysłowo-Handlowej dr Ludwik Merz, od którego oczekiwano dofinansowania miejscowego LOPP.

Poza zadaniami czysto wojskowymi, lotnisko wykorzystywano do działań cywilnych, jak chociażby podczas tzw. powodzi stulecia, jaka nawiedziła w lipcu 1934 r. Podhale. Użyto wówczas lotnictwa cywilnego i wojskowego, które z Nowego Targu wielokrotnie startowało na samolotach Lubin R. XIII z 2. Pułku Lotniczego z Krakowa, aby dostarczyć zaopatrzenie mieszkańcom dotkniętym klęską powodzi.


Dla miłośników historii wojskowości ciekawymi będą informacje o wojskowych ćwiczeniach w Nowym Targu, które odbywały się tu od 12 sierpnia do 11 września 1938 r. z wykorzystaniem lądowiska w Spytkowicach. Brał w nich udział II Pluton 26. Eskadry 2. Pułku Lotniczego z Krakowa, na samolotach PZL-P-23 "Karaś", który współdziałał z Krakowską Brygadą Kawalerii Zmotoryzowanej płk.Stanisława Maczka i 21. Dywizją Piechoty.

Z chwilą pojawienia się samolotu jako statku powietrznego, dostrzegano początkowo jego walory na potrzeby wojska. To właśnie wymagania współczesnego pola walki czyniło z samolotów niezwykle groźną i skuteczną broń. Z chwilą ustania działań wojennych zdemobilizowani piloci w dużej mierze przerzucili się na cywilną aktywność. Cywilna awiacja dopiero raczkowała. Rozwijające się kraje spopularyzowały lotnictwo jako środek transportu tak osobowego jak i towarowego. To powodowało, że jeszcze przed wojną powstawały zalążki dzisiejszych linii lotniczych z lotami pasażerskimi, turystycznymi i towarowymi. Organizowały się też organizacje sportowe, które tworzyły nowe konkurencje, a lotnictwo stało się z dnia na dzień jedną z głównych dyscyplin rozgrzewających emocje do białości.

Na lotnisku w Nowym Targu odbywał się Tydzień Lotniczy, połączony z różnymi imprezami. Kładziono również duży nacisk na edukację lotniczą, prowadzono szkolenia tak szybowcowe jak i lotnicze. Właśnie na tutejszym lotnisku w 1931 r. miał miejsce obóz lotniczy Przysposobienia Wojskowego a jego komendantem był nie kto inny jak słynny kpt. Pilot Franciszek Żwirko. Prężnie działały organizacje lotnicze, które zrzeszały uzdolnioną młodzież, czyniąc zeń wartościowy narybek dla Dęblińskiej Szkoły Orląt. Od 1932 r. działa tu Koło Szybowcowe Aeroklubu Zakopiańskiego, które też w tym roku zorganizowało w Nowym Targu pokazy lotnicze i festyn.

W Kole Szybowcowym intensywnie latał z Gubałówki i Furmanowej m.in. Bronisław Czech. 

Lotnictwo jako dyscyplina sportu na stałe wpisało się w harmonogram imprez nie tylko o ogólnopolskim zasięgu. Nowy Targ był lotniskiem etapowym podczas rozgrywanych w dniach 15 i 16 sierpnia 1931 roku zawodów podczas III Lotów Południowo-Zachodniej Polski, z udziałem 9 samolotów.Zwyciężył wówczas pilot z Aeroklubu Warszawskiego M.Pronaszko na samolocie RWD-5.

Jak to zwykle bywa, początki polowego lotniska organizowanego przez Aeroklub Krakowski były jednak dość trudne, bo pozbawione było zabudowy a hangary na samoloty były płócienne. Obsługa zarządzała lotniskiem z namiotów. Dopiero w 1934 r. ze środków państwowych i samorządowych wzniesiono duży drewniany hangar.Lotnisko było jednak powodem do dumy i powstawało przy czynnym wsparciu mieszkańców Podhala ze szczególnym udziałem młodzieży. Duży wkład pracy w budowę lotniska mieli np. uczniowie nowotarskiego liceum im. Seweryna Goszczyńskiego.

Dużego wyróżnienia lotnisko doznało z chwilą włączenia go jako rezerwowe w programie wielkich, międzynarodowych zawodów "Challenge", organizowanych na terenie Polski w 1934 r.,a które finansował Skarb Państwa niebotyczną na owe czasy sumą 10 mln zł. Przebiegiem imprezy interesował się sam Marsz.Józef Piłsudski. 

Widoki tak często lądujących i startujących pod niebem Podhala samolotów rozbudzały ambicje w młodym pokoleniu Podtatrza. W sierpniu 1938 r. swoje loty szkoleniowe odbywały tu załogi z 1 plutonu 26. Eskadry Towarzyszącej z Krakowa na samolotach Lublin R. XIII, charakterystycznie ozdobione namalowaną na kadłubie osą wpisaną w niebieski kwadrat. W jednostce tej latał m.in. kpt. pil. Stanisław Krzystyniak, pochodzący z Nowego Targu. Wpisał się on piękną kartą w historię polskich lotników biorących czynny udział w II wojnie światowej. Podczas działań wojennych dowodził 301 Dywizjonem RAF w okresie 01.IV.1942 do 23 VI 1942 r. Zestrzelony został podczas jednej z bojowych akcji nad Niemcami i dostał się do niemieckiej niewoli. Zmarł w 1962r. Nieśmiertelność dała mu jednak bardzo popularna powieść Janusza Meissnera "Żądło Genowefy" oraz "L – jak Lucy", której jednym z bohaterów.

Stanisław Krzystyniak-bohater powieści

Czasy powojenne, to kontynuacja pięknej tradycji lotniczej Podhala. Na lotnisku miejskim w Nowym Targu przez prawie 85 lat odbyło się wiele ważnych dla miasta oraz regionu wydarzeń oraz dużych imprez plenerowych. Najczęściej wspominaną z uwagi na charakter i skalę jest dzień 8 czerwca 1979 roku, gdy po raz pierwszy w historii – Papież Polak – Jan Paweł II odwiedził w czasie swojej podróży po rodzinnym kraju - Podhale i jego stolicę Nowy Targ. Blisko 2 miliony ludzi wzięło udział w polowej mszy świętej na płycie nowotarskiego lotniska.

Papież Jan Paweł II na nowotarskim lotnisku

Nowy Targ słynie ze swoich zamiłowań do sportów balonowych.

Z chwilą pojawienia się charakterystycznego kształtu balonu nad głowami nowotarżan , miasto i region zasłynęły już z organizowanych tu zimą zawodów balonowych.W bieżącym roku odbędzie się kolejna, bo trzecia już edycja Zimowych Zawodów Balonowych o puchar PCD Salami. Grupuje ona elitę sportowców latających na balonach na ogrzane powietrze. Tegoroczne i tak bardzo popularne na Podhalu zawody odbędą się podczas lutowego weekendu w górach,  w dniach 7-8 luty 2015r. Wiadomo już o przyjeździe 21 załóg baloniarskich, które rywalizować będą pod niebem Podhala.

To

To znane z bogatej tradycji, bo sięgającej lat międzywojennych nowotarskie lotnisko mieszczące już wówczas Centralną Szkołę Spadochronową i Lotów Falowych Aeroklubu Polski, ma też za sobą burzliwą historię włącznie z groźbą zamknięcia go co miało nastąpić 1 stycznia 2005 r. Fascynacja młodych adeptów lotnictwa z kameralnym lataniem w pięknej scenerii Tatr, Gorców i Zalewu Czorsztyńskiego, pozwoliła na utrzymanie lotniska przy życiu i dalsze praktyczne wykorzystanie istniejącej kadry pionów wyszkolenia i techniki, może z nieco już przestarzałą infrastrukturą lotniska, co jednak nie przeszkodziło w zdobyciu elitarnego tytułu Lotniczego Orła za swoją aktywność w 2013r.


Nadal więc lotnisko w Nowym Targu jest miejscem kolejnych i coraz popularniejszych na Podhalu pikników lotniczych organizowanych cyklicznie w sierpniu każdego roku.  Bieżące odbędą się podczas kolejnego weekendu w górach-w dniach 15-16 sierpnia. Pod niebem Podhala w scenerii Tatr i Gorców wirtuozi podniebnych baletów niezmiennie zachwycają zebrane tłumy mistrzowską akrobacją. Wielką klasę pokazali zeszłoroczni goście: 

  • Royal Jordanian Falcons, 
  • Grupa Akrobacyjna WP ORLIK, 
  • Grupa Akrobacyjna ŻELAZNY
  •  i inni licznie przybyli mistrzowie pilotażu. 


Kreatywność jaka dominuje w ANT pozwala żywić nadzieję, że czekają nas dalsze wielkie lotnicze atrakcje.

Okazja przypadającej w tym roku 85-tej rocznicy otwarcia pierwszego lotniska turystycznego w Polsce, czyni to miejsce szczególnym na mapie miasta i całego regionu, którym nieprzerwanie służy. Jak wielki to wkład dowiemy się m.in z broszurki wydanej nakładem nowotarskiego oddziału PTH oraz Stowarzyszenia Miłośników Polskiej Broni i Barwy "Perkun". Omawia ona dzieje "pola wzlotów" od początku aż do zakończenia II wojny światowej. Na kilkunastu stronach tej ciekawej publikacji pt."Od poligonu artyleryjskiego do lotniska turystycznego. Pierwsze lata nowotarskiego pola wzlotów", której autorem jest Robert Kowalski, znalazło się szereg niepublikowanych dotychczas zdjęć i dokumentów. Nadal to aktualna i ciekawa pozycja.

Opracowano z wykorzystaniem prac:  

  • Piotra S. Szlezyngiera-z AWF im.. Bronisława Czecha w Krakowie,
  • Roberta Kowalskiego z O/PTH w Nowym Targu-"Od poligonu artyleryjskiego do lotniska turystycznego. Pierwsze lata nowotarskiego pola wzlotów"

JG.

Rozkład jazdy


Noclegi

Willa ŚlimakWilla Ślimak
Zakopane / Nocleg
Willa Ślimak zaprasza.
Willa BystryWilla Bystry
Zakopane / Nocleg
Stylowa zakopiańska willa.
Hotel LitworHotel Litwor
Zakopane / Nocleg i Restauracja
Kameralny, luksusowy, butikowy hotel w Zakopanem…
Restauracje

Karczma SzarotkaKarczma Szarotka
Bukowina Tatrzańska / Restauracja
Kuchnia regionalna.
Karczma BacaKarczma Baca
Poronin / Restauracja
Nie zapomnieliśmy o tym, że ostre górskie powietrze niezwykle wzmaga apetyt,
Restauracja Sport CornerRestauracja Sport Corner
Zakopane / Restauracja
Największa sportowa restauracja w Zakopanem.

Warto przeczytać

E-kartki góry