IV Nowotarskie Zimowe Zawody Balonowe o Puchar PCD SALAMI
resetpowiększdrukuj

Podhale w walce o niepodległość i jej utrzymanie

2014-11-12 //Wstecz
Podhale w walce o niepodległość i jej utrzymaniePodhale i jego mieszkańcy zazwyczaj kojarzą nam się z wypoczynkiem, turystyką. Ten wizerunek przylgnął do regionu jako mekka turystyczna Polski na długo przed odzyskaniem niepodległości przez nasz kraj.

Miejscem, gdzie inteligencja ze wszystkich zaborów znajdowała chwile wytchnienia od prześladujących Polaków i polskość reżimowych sługusów było górskie miasteczko- Zakopane.

Ta niewielka miejscowość zakopana pośród gór, na Podhalu, zamieszkana była przez , dla wielu o dziwnych w obyczajach i mowie, góralach. Galicja, w tym i Podhale z czasów sprzed wybuchu Wielkiej Wojny, to miejsce o dużej autonomii, która w zaborach rosyjskim, czy pruskim były nie do pomyślenia. Inny wymiar miały tu wspomnienia o takich patriotycznych wydarzeniach, jak Konstytucja 3 Maja czy Insurekcja Kościuszkowska. Dlatego też od XIX w. zaczyna się tworzyć mit Zakopanego, przeobrażającego się z wioski góralskiej w prężne turystyczne miasteczko. Za sprawą takich osobistości jak dr. Tytus Chałubiński, który poza tym , że ratował ludzi od epidemii cholery, to jeszcze propagował wśród coraz liczniej odwiedzających Podhale inteligentów, tzw. "wycieczki bez programu" w Tatry. To właśnie te wyprawy zaowocowały powstaniem zawodu przewodnika tatrzańskiego. Takie wycieczki, to sprzyjająca atmosfera do licznych spotkań, dyskusji na temat odrodzenia Rzeczpospolitej, toczonych sporów, tarć na pomysły i idee, a wszystko bez obawy o podsłuchanie i aresztowanie, jakże pewne podczas takich debat w innych częściach ówczesnej i jeszcze nieobecnej na mapach Europy Polski.



Duch wolności wśród pamiętających o swoim wolnym pochodzeniu górali, sprzyjał debatom o odbudowie wolnego państwa. Modne stawało się powiedzenie o mieszkańcach Podhala, jako o nosicielach i krzewicielach naturalnej im ślebody- wolności dla wielu niedostępnej.Tak rodziła się legenda góralszczyzny, jako ośrodka wolnościowych dążeń odrodzeniowych Polski. Najbardziej bodaj znanym i utożsamianym z Podhalem orędownikiem wolnej Polski, był późniejszy twórca Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego Mariusz Zaruski, który odkąd zjawił się w 1904r. w Zakopanem, to stał  się wielkim orędownikiem rozwoju turystyki i sportów zimowych na Podhalu. Z osobą gen.Zaruskiego poza TOPR-em, jednym tchem łączy się i Legiony, i wojnę polsko-bolszewicką, ale i zdobycie Wilna- kamienie epokowe kształtowania się odrodzonego Państwa Polskiego



Wraz z gen.Zaruskim ale inie tylko z nim, na Wielką Wojnę w formowanych przy austro-węgierskiej armii Legionach Polskich poszło wielu młodych mieszkańców Podhala, tak górali jak i lokalnych właścicieli dworów, m.in. Kołodziejskich z Ochotnicy czy Lgockich z Łopusznej. Tak też rodził się 1.pułk strzelców pdhalańskich
Z Podhala a dokładniej z Białego Dunajca wywodzi się charyzmatyczny dowódca polskich formacji górskich, gen. Andrzej Galica. Wielu z poborowych rodem z Podhala zawierucha wojenna rzuciła hen w głąb Europy, by później wrócić do kraju wraz z Błękitną Armią gen. Hallera, biorąc czynny udział w wojnie polsko-bolszewickiej, walnie przyczyniając się do wygranej.



Ciekawie wplata się te polskie przywiązanie do Tatr historia o wygraniu dla sprawy polskiej obszaru wokół Doliny Rybiego Potoku wraz z jego najpiękniejszą częścią- Stawem Morskie Oko.
Zakochany w Tatrach, wielki polski patriota Władysław hr. Zamoyski toczył prawny spór o ten kawałek polskiej ziemi z niemieckim hrabią Christianem Hohenlohe. Przy braku własnej państwowości udało się wygrać tę batalię, toczoną przed sądem w Grazu, o ten fragment polskiej ziemi, nie dopuszczając do wcielenia jej do dóbr łowieckich hrabiego-czyli wchłonięcia przez Węgry.

Walka o kształt Rzeczpospolitej toczyła się na wszystkich granicach odradzanego państwa.Górale toczyli boje z sąsiadem -Czechosłowacją o Zaolzie i Śląsk Cieszyński. Położyło się to cieniem na wzajemne dobre sąsiedztwo, co doprowadziło do tragicznych decyzji z 1938r., czy do polsko-słowackich starć granicznych na Orawie z 1945 r.będacymi pokłosiem układu Ribbentrop-Cermak.



Radość z odzyskanej niepodległości,a przy tym świadomość wielkiego wkładu w to dzieło, pozwoliło urosnąć Zakopanemu do miana "polskiego pępka świata". Zjeżdżali i tworzyli tu w okresie międzywojnia: 
  • Rafał Malczewski, 
  • Stanisław Ignacy Witkiewicz, 
  • Karol Stryjeński, 
  • Zofia Stryjeńska. 
Zwykło się mawiać, jak kogoś z nich nie ma w Warszawie, to na pewno jest w Zakopanem. To przywiązanie elit intelektualnych do Podhala zaowocowało niesłychanym bumem w Zakopanem, które przeżywało rozkwit na miarę naszego polskiego "pępka świata" . Wystarczy powiedzieć , że w latach 30. ubiegłego wieku Zakopane zaliczano do 6.najlepszych narciarskich i turystycznych kurortów ówczesnej Europy, obok: 
  • Oslo w Norwegii, 
  • Chamonix we Francji, 
  • Ga-Pa w Niemczech, 
  • Davos i Saint Moritz w Szwajcarii.
Bywanie w Zakopanem było modne, pożądane i dobroczynne. Jak pogmatwane są losy i dzieje ludzi na Podhalu dobitnie świadczy przykład Krzeptowskich, gdzie podczas następnej już wojny jednym z najbardziej zasłużonych kurierów polskiego państwa podziemnego był Józef Krzeptowski, natomiast inny z rodu Krzeptowski Wacław uznany jest za niechlubny symbol kolaboracji z hitlerowcami i twarz "Goralenvolku". Znamienną odpowiedzią górali na ten zdradziecki i na szczęście ograniczony w liczbach sympatyków ruch, było powołanie Konfederacji Tatrzańskiej, jako antidotum na tzw. krzeptowszczyznę. Mottem organizacji było "Góral to znaczy Polak z ducha i krwi"

Wielkie czyny bohaterskich przewodników górskich, którzy w latach okupacji narażając swoje życie skutecznie przerzucali przez granicę ludzi, sprzęt, pieniądze, pozwalały skutecznie toczyć bój w innych częściach okupowanego kraju, dzięki napływowi kadr i pieniędzy. Bez tej więzi z resztą Europy,nie byłoby tak chwalebnej karty w polskiej historii, jaką jest wielopoziomowa walka z okupantem. 

Okupacja Polski, to nie tylko III Rzesza i Związek Sowiecki, to również kolaborujący z Niemcami ksiądz Tiso, przywódca proniemieckiej Słowacji. We władanie Słowaków dostała się ta część państwa polskiego, jak cały przedwojenny Spisz i Orawa. Dokumentuje ten stan rzeczy mało znany układ Ribbentrop-Cermak. To ciemne karty naszej wspólnej historii. Nasi słowaccy pobratymcy dopuszczali się względem ludności polskiej aktów nikczemnych,w tym szczególnie wyróżniała się haniebnie działając faszystowska Hlinkowa Garda. Wcześniej jednak na mocy oddolnych działań, po upadku Czechosłowacji powołano czesko- słowacki legion, który walczył u boku Wojska Polskiego w obronie Rzeczpospolitej.

Z początkiem lutego 1945 r. większa część Podhala jest już wolna od Niemców i ich kolaborantów. Nie ma też dużej liczby Podhalan w tym narodowości żydowskiej.
Ten opór, i upór, lojalność i wierność wobec Rzeczpospolitej, jej praw, tradycji, historii wziął się między innymi stąd, że to co łączyło ludzi tu mieszkających, to ich specyficzny charakter, doskonale opisany przez innego Wielkiego Górala, ks.prof. J. Tischnera w jego "Filozofii po góralsku".


Specyfika chłopa rodem z Podhala, zawsze dumnego, przyzwyczajonego do tradycji i wolności, odwołującego się w sporach z administracją na królewskie pochodzenie przywilejów rodem z I Rzeczpospolitej, zobrazowana została w tekście piosenki-

Jo cłek wolny i ślebodny
Nie wtrącoj sie do mnie
I mój dziadek tyz taki był
Ześ mu grzychów nie odpuścił
I cyścowe teroz moce
Twardom jego duse krusom .



Na naszych stronach znajdziecie Państwo niezbędne informacje nt.:

Skomentuj i podziel się tym artykułem z innymi na  acebooku - dziękujemy.

Opracowano z wykorzystaniem materiałów IPN.
Zaczerpnięto cytat z piosenki zespołu Trebunie Tutki "Jo cłek wolny"
JG.

Rozkład jazdy


Noclegi

WILLA MARTAWILLA MARTA
Szczawnica / Nocleg i Restauracja
To najciekawszy budynek pod względem architektonicznym w Szczawnicy.
Villa Toscana Bed&BreakfastVilla Toscana Bed&Breakfast
Murzasichle / Nocleg i Restauracja
To jedyne miejsce na Podhalu, które zabierze Cię swoim wystrojem ...
U TUTKI Pokoje GościnneU TUTKI Pokoje Gościnne
Murzasichle / Nocleg
Murzasichle, malownicza miejscowość położona na skraju Tatrzańskiego Parku.
Restauracje

Cafe HelenkaCafe Helenka
Szczawnica / Restauracja
Usytuowana w historycznym sercu szczawnickiego uzdrowiska, na placu Dietla.
Restauracja WiniarscyRestauracja Winiarscy
Nowy Targ / Restauracja
Ośrodek Wypoczynkowy Czorsztyn-SkiOśrodek Wypoczynkowy Czorsztyn-Ski
Kluszkowce / Nocleg i Restauracja
Jest jezioro są i góry, tu odpoczniesz wśród natury.

Warto przeczytać

E-kartki góry